In Trouw is een serie gestart over de actuele situatie rondom kanker. Dit derde artikel stond 22 juni 2002 geplaatst (bijlage de Verdieping). Voor reacties enz. ga naar www.trouw.nl en schrijf daaraan uw reacties. Op enkele plaatsen hebben wij dit artikel voorzien van commentaar of verwijzingen.

Chirurgie, chemotherapie en bestraling gelden als de successen van de kankergeneeskunde. Maar het zijn ook botte-bijlmethoden met ellendige bijwerkingen. De drie klassiekers stuiten op de grenzen van hun succes. Het genezen van meer kankerpatiënten vergt nieuwe methoden. Sander Becker schetst de perspectieven, wekelijks in de Verdieping. 

d.d. 2002-06-22 Het beste wapen is het lichaam zelf door Sander Becker

Aflevering 3: doe-het-zelf.
Het meest doeltreffende wapen tegen kanker zit wellicht in de patiënt zelf: het afweersysteem. Dit systeem heeft van nature een indrukwekkend vermogen om tumorcellen de kop in te drukken, met grote precisie en zonder bijwerkingen. Waarom zouden artsen daar geen gebruik van maken?
Een van de eersten die over deze mogelijkheid speculeerden was de Duitse geleerde Paul Ehrlich (1854-1915). Ruim een eeuw geleden bedacht hij dat onze afweer wellicht niet alleen virussen en bacteriën bestrijdt, maar ook kankercellen. Ehrlich zag het levendig voor zich. Onafgebroken zouden macrofagen - de vreetcellen van het afweerapparaat - ons lichaam
afstruinen op zoek naar ontaarde cellen. Als ze op dergelijk gevaar stuitten, zouden ze het ogenblikkelijk verzwelgen. Zo zouden er geen tumoren uit kunnen ontstaan.
De werkelijkheid blijkt ingewikkelder. Maar in grote lijnen staat Ehrlichs concept nog altijd overeind. Afweercellen zijn inderdaad in staat om ontspoorde lichaamscellen op te ruimen. Daarbij letten ze op de buitenkant van de kankercellen, die er vaak iets anders uitziet dan die
van gezonde cellen. Op hun celoppervlak zitten afwijkende eiwitfragmentjes, die de afweercellen prikkelen als een rode lap een stier.
Dat resulteert in een heftige aanval en in de vernietiging van de kankercel. Het belang hiervan wordt pas duidelijk bij mensen die geen goede afweer meer hebben, zoals aidspatiënten of slikkers van afweerremmende medicijnen - zij krijgen veel vaker kanker dan gemiddeld.(Red: veel natuurlijke anti-oxidanten/voedingssupplementen werken vanuit dit mechanisme. Op deze site staat her en der verspreid veel informatie over natuurlijke kankerremmers, teveel om alle links hier aan te geven. Maar dat voeding (Houtsmullerdieet of het Gersondieet) en extra suppletie het afweersysteem versterkt is inmiddels wel duidelijk waardoor een gezonde leefwijze met aanvullende specifieke voedingsuppletie ook het effect van behandelingen van kanker veelal versterkt en de bijwerkingen vermindert. Zie o.a. pagina onderzoek en voeding en de literatuurlijst van arts-bioloog Drs. E. Valstar - met zoekmachine - waarop inmiddels 135 gerandomiseerde Phase III studies en lees ook zijn open brief aan minister Borst over het wetenschappelijke bewijs van natuurlijke kankerremmers)
Optimaal werkt de controle echter niet, anders zouden jaarlijks geen 65000 Nederlanders kanker krijgen. Kennelijk glipt er ook bij gezonde mensen nogal eens een ontspoorde cel tussendoor.
Dit manco is te verhelpen met een vaccin, hopen wetenschappers. Immers, als we de afweer tegen virussen en bacteriën kunnen opkrikken met een vaccin, waarom zou datzelfde dan niet mogelijk zijn bij tumoren? Met dit idee zijn wetenschappers al twee decennia aan het experimenteren. (Red: Dit klinkt toch wel erg vreemd. In de VU ligt sinds vorig jaar een derde Phase studie naar het gebruik van vaccins bij dikkedarmkanker stil omdat er zogenaamd geen geld voor zou zijn. Eerdere Phase I en II studies gaven significante positieve resultaten, maar er zou nu geen geld zijn voor een vervolgstudie - zie op pagina kankersoorten-darmkankers waar een uitvoerige beschrijving van deze studies en waarom er geen vervolg is tot nu toe. In Duitsland en Amerika wordt aan de lopende band gewerkt met vaccins - o.a. dendritische celtherapie - met volgens deskundigen behoorlijk goede resultaten. Waarom zou dat in Nederland niet kunnen? M.i. kan en mag dat niet omdat in Nederland o.a. het K.W.F. en N.K.I. alle touwtjes in handen hebben op het gebied van onderzoek bij kanker en alles wat maar enigszins een bedreiging is voor de veel geld opleverende chemo wordt tegengewerkt. Dit is mijn persoonlijke mening en ik hoop eerlijk gezegd dat ik het niet bij het rechte eind heb, maar ik wacht nog op de eerste goede verklaring waarom zo'n Phase III studie dan niet gewoon wordt uitgevoerd, zodat alle mensen met darmkanker niet meer dat desastreuse - vreselijke bijwerkingen -  5-FU moeten slikken).

In de jaren tachtig zetten ze de eerste stap door kankerpatiënten te vaccineren met hun eigen tumorcellen. Ze haalden een stukje weefsel uit de tumor, isoleerden daar cellen uit en straalden die voor de zekerheid dood. Vervolgens spoten ze de cellen terug in de patiënt. Het was de
bedoeling dat de afweer de bestraalde celsuspensie vervolgens frontaal zou aanvallen en meteen zou afrekenen met het woekerende weefsel. Maar de resultaten vielen tegen. Bij sommige patiënten kwam weliswaar een afweerreactie op gang, maar deze was vrijwel altijd miezerig en slap.
Wetenschappers hebben hun methode daarom verfijnd. Ze spuiten geen hele kankercellen meer in, maar alleen nog de afwijkende eiwitten op het oppervlak van die cellen. Door de afweer zo'n specifieke hint te geven - dáárop aanvallen! - proberen ze de effectiviteit van de vaccinatie
drastisch te verhogen. Inderdaad zijn enkele patiënten dankzij zo'n precisievaccin genezen van huidkanker.
Maar het genezingspercentage blijft te laag om van een klinisch succes te spreken. ,,Dat geldt eigenlijk voor alle vaccins van dit genre'', constateert dr. C. Melief, hoogleraar immunologie in het Leids Universitair Medisch Centrum. ,,De afgelopen jaren hebben we er veel tijd en energie in gestoken om de vaccins specifieker te maken. Maar over het algemeen blijven ze te zwak. Ze roepen vaak wel een preventieve afweerreactie op, maar geen genezende.''
Het achterliggende probleem is dat de vaccinontwikkeling jarenlang heeft stilgestaan. ,,Vaccinatie is in feite het slachtoffer geworden van zijn eigen succes'', zegt Melief. ,,Het is de meest doeltreffende medische handeling aller tijden bij het voorkomen van ziekten. Maar dat heeft tot gevolg gehad dat er in de eeuw na Louis Pasteur nauwelijks iets aan is
verbeterd. Niemand heeft geprobeerd om vaccins ook geschikt te maken voor het behandelen van ziekten.''
Pas de laatste vijftien jaar ondernemen wetenschappers daartoe een poging. Dat doen ze door aan de vaccins immuun activerende stoffen toe te voegen, die de sukkelende afweer als het ware een schop onder zijn kont geven. Hele reeksen van dergelijke 'immuunmodulatoren' zijn inmiddels uitgeprobeerd, van interleukine-1 tot en met -12. Zonder veel succes.
De laatste tijd snappen immunologen weliswaar steeds beter hoe deze stoffen het afweerapparaat beïnvloeden. Toch kunnen ze de ingewikkelde communicatie tussen afweercellen nog altijd onvoldoende naar hun hand zetten. ,,Je komt in feite met grof geschut aanzetten'', concludeert Melief. ,,De bijwerkingen zijn vaak kwalijk, de winst beperkt.''
Voor dit probleem lijkt zich nu een oplossing aan te dienen die al meer dan honderd jaar oud is. Hij komt uit de erfenis van William Coley, een befaamde New Yorkse chirurg die leefde aan het eind van de negentiende eeuw. Aangespoord door het succes van de vaccins tegen infectieziekten entte hij zijn kankerpatiënten in met een mengsel van gedode bacteriën.
Deze bacteriën waren niet de veroorzaker van de ziekte, dus volgens de logica van de moderne wetenschap waren zijn pogingen tot mislukken gedoemd. Toch bereikte Coley er opmerkelijke successen mee. Bij een flink percentage van zijn patiënten wist hij de tumor terug te dringen.
Coleys bacteriële raakten in de vergetelheid met de opkomst van de bestraling en de chemotherapie. ,,Het fascinerende is dat de wetenschap er nu naar teruggrijpt'', zegt Melief. ,,Het werkingsmechanisme van die bacteriële stoffen is recent opgehelderd. Het blijkt een van de meest effectieve methoden om het immuunsysteem van kankerpatiënten te
activeren. Coley was duidelijk een pionier met een goede intuïtie. Als we zijn principe combineren met ons eerdere werk aan specifieke vaccins, kunnen we waarschijnlijk een totaal nieuwe generatie, zeer krachtige therapeutische kankervaccins maken.'' De kracht van de bacteriële stoffen schuilt erin dat ze de afweercellen een extra gevaarsignaal geven. Deze 'co-stimulus' brengt de gewenste reactie tegen de tumor op gang. De afwijkende eiwitten op kankercellen zijn in hun eentje misschien niet voldoende om de afweer te alarmeren.
De combinatie van deze eiwitten met de bacteriële stoffen is dat wél. 

Het resultaat is ernaar, illustreert Melief. ,,We hebben zo'n bacteriële component synthetisch nagemaakt en toegevoegd aan een specifiek vaccin tegen baarmoederhalskanker. Als je zieke muizen daarmee inent, zie je dat de tumor bij acht van de tien dieren compleet wordt opgeruimd.
Zonder die bacteriële component werkt het vaccin alleen preventief. Ik verwacht er veel van.''
Maar die verwachting wordt niet door iedereen gedeeld. Dr. S. Rodenhuis, hoogleraar kankergeneeskunde aan de Universiteit van Amsterdam en klinisch directeur van het Nederlands Kanker Instituut: ,,Al twintig jaar roepen we dat de doorbraak in de immunotherapie volgend jaar komt.
Elke keer wordt er weer een nieuwe immuun activerende stof, een nieuw kankereiwit of een nieuw celtype gevonden en dan noemen we dat voor de zoveelste keer 'Gods geschenk aan de kankergeneeskunde'. Maar zo werkt het niet. Het probleem is dat we het mechanisme van afweerreacties nog steeds niet helemaal begrijpen. We komen kennis tekort. Er wordt op
wereldschaal aan gewerkt, dus uiteindelijk zal de immunotherapie best doorbreken. Maar dat kan nog wel even duren''. 
Zijn collega dr. A. Berns, hoogleraar experimentele genetica aan de Universiteit van Amsterdam en wetenschappelijk directeur van het Nederlands Kanker Instituut, is nog sceptischer. Hij betwijfelt zelfs of kankervaccins ooit grote groepen kankerpatiënten zullen genezen.
Tumoren beschikken namelijk over allerlei slimmigheidjes om aan de afweer te ontsnappen, redeneert Berns. ,,Ze laten bepaalde eiwitten bijvoorbeeld weg van hun celoppervlak, zodat ze niet meer door afweercellen worden herkend. Daarom denk ik dat vaccins alleen bruikbaar
zullen blijken bij een beperkt aantal stabiele tumoren die zich niet snel kunnen aanpassen, zoals sommige leukemiën of kankers die door een virus zijn veroorzaakt.'' (red: nogmaals wat een misleiding in mijn ogen, waarom wordt dan de Phase III studie in de VU en andere ziekenhuizen bij dikkedarmkanker niet voortgezet? 61% minder kans op een recidief na autovaccinatie gemeten in 11 verschillende ziekenhuizen in Nederland. Is dat niet significant dan?)
Melief is minder somber. Het wordt volgens hem steeds duidelijker dat tumorcellen die aan het immuunsysteem zijn ontsnapt door eiwitten van hun celoppervlak te verwijderen, op hun beurt weer herkend kunnen worden door andere typen afweercellen. Die moeten dan wel weer apart
geactiveerd worden.
Desondanks ziet ook hij in vaccins niet het definitieve antwoord. ,,Het zou schitterend zijn als we er grote tumoren mee konden opruimen. De realiteitszin gebiedt me te zeggen dat ik het meeste succes verwacht bij kleine tumoren.'' Dat is vooral het geval na operaties, waarbij vaak
minieme tumorrestjes achterblijven die weer kunnen uitgroeien. Als gevolg daarvan hebben vrouwen bij wie een tumor uit de baarmoederhals is weggesneden, 10 tot 20 procent kans op een recidief. Na een vaccinatie blijft de kanker wellicht bij alle patiëntes weg, hoopt Melief. Hij
begint binnenkort samen met de Leidse afdeling gynaecologie een
experiment.
Vooralsnog is zijn vertrouwen in de nieuwe vaccins bijzonder groot. ,,In proefdiermodellen hebben we bewezen dat de nieuwe vaccins conceptueel deugen'', schetst Melief. ,,Ook de farmaceutische industrie ziet dat inmiddels in. Grote bedrijven als Aventis, Merck en GlaxoSmithKline investeren gigantisch in kankervaccins. Dat zouden ze niet doen als ze
dachten dat het niks ging opleveren. Ik zal niet ontkennen dat we nog een hele weg te gaan hebben, maar na al die jaren van noeste arbeid is enig optimisme wel op zijn plaats. En dat zeg ik nu voor het eerst. Aan de eerdere hypes over immunotherapie van kanker heb ik nooit meegedaan.




Plaats een reactie ...

Reageer op "Deel 3: Het beste wapen is het lichaam zelf.in een behandeling tegen kanker"


Gerelateerde artikelen